ግብፅ በኢትዮጵያ ላይ የሚሳኤል ጥቃት መፈፀሟን ጨምሮ ከጤና ዘርፉ ጋር የተያያዙና ሌሎችም በመስከረም ወር የተሰራጩ ሃሰተኛ መረጃዎች
-
Concept Hub Ethiopia
- August, 2025
- 89 View(s)
በመስከረም ወር 2018 ዓ.ም አጋማሽ ላይ ግብፅ በኢትዮጵያ ላይ የሚሳኤል ጥቃት አድርሳለች የሚል ቪዲዮ በቲክቶክ እና በሌሎች የማህበራዊ ሚዲያ መድረኮች በስፋት ተሰራጭቷል። ክሊፑ በሌሊት ፍንዳታዎችና በአስደናቂ የድምፅ ውጤቶች የታጀበ ሲሆን እንደ “ሰበር ዜና” ተቀርጾ ተለቋል።
እውነታውን የሚያረጋግጡ ድርጅቶች ቀረጻው በተሳሳተ መንገድ የተሰራጨ እና በዲጂታል መንገድ የተቀነባበረ መሆኑን አረጋግጠዋል።[1] በዚህ ወቅት በኢትዮጵያና በግብፅ መካከል ወታደራዊ ግጭት መፈጠሩን የዘገበ የትኛውም ተዓማኒ የሆነ የሀገርም ሆነ የአለም አቀፍ የጸጥታ ኤጀንሲ ወይም ታዋቂ ሚዲያ የለም። የተቀነባበረው ቪዲዮ ጥቃቶችን ለማስመሰል ከተጨማሪ የድምፅ ውጤቶች ጋር የማይገናኙ የምሽት ቀረጻዎችን እንደገና በድጋሚ ጥቅም ላይም አውሏል።[2]
https://vm.tiktok.com/ZMHvJ2vbfFHxM-RuXtH/
https://multifactcheck.org/viral-video-falsely-claims-egypt-launched-missiles-on-ethiopia/? tiktok video ናቸው።
ሌላኛው በመስከረም ወር መጨረሻ አካባቢ በማህበራዊ ሚዲያዎች በተለይም በፌስቡክ እና በቴሌግራም የወጡ የኢትዮጵያ ወታደራዊ ሄሊኮፕተሮች ከፍተኛ የፌደራል ባለስልጣናትን አሳፍሮ ጎርጎራ አካባቢ በሚገኘው “ፋኖ” በታጣቂው ቡድን በጥይት ተመትቷል የሚል የተሳሳተ መረጃ ተሰራጭቷል።
ፔሳቼክ እና የኢትዮጵያ ጋዜጠኞች በpostቱ ላይ የተጠቀሰው ምስል አሁን ያለ ሳይሆን ከዓመታት በፊት ከደረሰው ከጥንት እና ተዛማጅነት የሌለው የሄሊኮፕተር አደጋ የተወሰደ መሆኑን አረጋግጠዋል። በተጨማሪም የኢትዮጵያ ብሄራዊ መከላከያ ሰራዊት በዛን ጊዜ ሄሊኮፕተር መውደቁን አልገለፀም።[1]
https://pesacheck.org/partly-false-this-image-is-not-of-a-helicopter-downed-by-fano-in-gorgora-in-2025-50b33ab9eb32 ማስደገፊያ መረጃ ነው።
ይህ ጉዳይ በትክክል ያልተከፋፈሉ ምስሎች እንዴት ወቅታዊ ክስተቶችን ለመፍጠር በቀላሉ እንደገና ጥቅም ላይ እንደሚውሉ ያሳያል። እየተከሰቱ ያሉ የጸጥታ ውጥረቶችን ለመጠቀም እና ህዝቡ በብሔራዊ ተቋማት ላይ ያለውን እምነት ለመሸርሸር የተሳሳቱ መረጃዎችን መጠቀሙን ያሳያል።
ሌላው በወሩ የነበረው ሃሰተኛ መረጃ እ.ኤ.አ ኦክቶበር 2025 የእስራኤል ጠቅላይ ሚኒስትር በተቆጣ ህዝብ ሲደበደቡ የሚያሳይ የውሸት ቪዲዮ በኢትዮጵያ ማህበራዊ ሚዲያዎች ተሰራጭቷል። ቀረጻው በቴሌግራም እና በፌስ ቡክ ገፆች በሰፊው ተሰራጭቷል የአማርኛ መግለጫዎቹ የሰሞኑ ዲፕሎማሲያዊ ክስተትን ታሳቢ ያደረገ ነበር።[4]
AFP Fact Check እና ሌሎች ኤጀንሲዎች መረጃው የተሳሳተ እና ከእስራኤል አመራር ጋር ያልተገናኘ መሆኑን አረጋግጠዋል። ቀረጻው የመነጨው ከሌላ ሀገር የቆየ የተቃውሞ ቪዲዮ ነው።[5]
በወሩ በነሀሴ 2024 የሚያበቃው ሁለት የፀረ-ኤችአይቪ መድሀኒቶች (TDF + 3TC + DTG፣ batch number e212494 እና e212143 በነሀሴ 2024) የጥራት ምርመራ ወድቀው ለ ማህበረሰብ ተጠቃሚነት አገልግሎት ወደ ገበያ ስርጭት እየወጡ ነው የሚል መረጃ በተለያዩ ማህበራዊ ሚዲያዎች ተሰራጭቷል።
የኢትዮጵያ ምግብና መድኃኒት ባለሥልጣን በይፋ መግለጫ በማውጣት እነዚህን ጥያቄዎች ውድቅ አድርጓል። የላብራቶሪ ትንታኔዎች መድሃኒቶቹ ደህና እና ውጤታማ መሆናቸውን አረጋግጠዋል። ኢኤፍዲኤ እንዲህ ያለው የተሳሳተ መረጃ በታካሚዎች እና በጤና አጠባበቅ ሰራተኞች መካከል አላስፈላጊ ሽብር ሊፈጥር እንደሚችል አፅንዖት ሰጥቷል።[6]
https://www.efda.gov.et/a-warning-issued-by-the-ethiopian-food-and-drug-authority-on-the-misinformation-being-spread-on-social-media-regarding-the-quality-of-anti-hiv-drugs/?.com ማስረጃ ምንጭ ሲሆን በኢትዮጵያ የምግብና መድሀኒት ቁጥጥር መምሪያ አዋጅ ቁጥር 1112/2011 መሰረት የተሰጠ አፅንኦት ነው።
ይህ ክስተት ከጤና ጋር የተዛመደ የተሳሳተ መረጃን ያሳያል። ይህም በሕዝብ ጤና ላይ ቀጥተኛ መዘዝ ሊያስከትል ይችላል። ስለ መድሀኒት ጥራት ያለው የውሸት ቅሬታ ህመምተኞች ህይወት አድን ህክምናን እንዳይከተሉ ተስፋ ያደርጋል።
በኢትዮጵያ ያሉ የማህበራዊ ሚዲያ ተጠቃሚዎች ፕሬድኒሶሎን የተባለው የስቴሮይድ መድሃኒት የሂፕ እና አጠቃላይ የሰውነት ስብን ለመቀነስ ይረዳል የሚል የተሳሳተ አስተያየትም በወሩ አቅርበዋል። EFDA እነዚህ የይገባኛል ጥያቄዎች ሀሰት እና አደገኛ መሆናቸውን በማብራራት ይፋዊ የደህንነትን ለማረጋገጥ ማስጠንቀቂያ ሰጥቷል። ፕሬድኒሶሎን የሰውነት መቆጣትን ለመቆጣጠር የታሰበ ኮርቲኮስትሮይድ ነው እንጂ ክብደትን ለመቆጣጠር አይደለም።[7] ያለ የሕክምና ክትትል አላግባብ መጠቀም የሆርሞን መዛባትን እና የአካል ክፍሎችን መጎዳትን ጨምሮ ከባድ የጎንዮሽ ጉዳቶችን ሊያስከትል ይችላልም ተብሎ ተገልጿል።[8]
ይህ ጉዳይ በማህበራዊ ሚዲያ "ደህንነት" አዝማሚያዎች የተቃኘ የህክምና የተሳሳተ መረጃ መጨመሩን ያሳያል። የህዝብ ጤና ተቋማት ሳይንሳዊ ባልሆኑ የመስመር ላይ የይገባኛል ጥያቄዎች ላይ በመመርኮዝ በሐኪም የታዘዙ መድሃኒቶችን አላግባብ መጠቀምን ለመከላከል የግንዛቤ ማስጨበጫ ዘመቻዎችን ማጠናከር አለባቸው።
References
« AFP Fact Check. (2025, October 3). Video does not show Israeli PM beaten by crowd. Agence France-Presse.
« BBC Amharic. (2025). BBC Amharic fact-check reports. BBC News.
« CARD Ethiopia. (2024). Online misinformation report. CARD Ethiopia.
« Ethiopian Food and Drug Authority (EFDA). (2023, May). A warning on misinformation being spread regarding the quality of anti-HIV drugs. Ethiopian Food and Drug Authority.
« Ethiopian Food and Drug Authority (EFDA). (2024). List of medicine safety alerts 2024. Ethiopian Food and Drug Authority.
« Ethiopian Food and Drug Authority (EFDA). (2023–2025). EFDA official warnings and safety communications. Ethiopian Food and Drug Authority.
« International Business Times. (2021, December 10). Ethiopia’s warring sides locked in disinformation battle. International Business Times.
« InVID Project. (2025). Video verification tool. European Union Horizon Project.
« MultiFactCheck. (2025, September 18). Viral video falsely claims Egypt launched missiles on Ethiopia. MultiFactCheck.
« PesaCheck. (2025, September). False claim that Egypt launched missiles at Ethiopia. PesaCheck.
« PesaCheck. (2025, September 21). Partly false: This image is not of a helicopter downed by Fano in Gorgora in 2025. PesaCheck.
« PesaCheck. (2025, September 25). No, a helicopter carrying Ethiopian officials was not shot down by Fano. PesaCheck.
« Reuters Fact Check. (2025). Africa fact-check network: Weekly misinformation briefs. Reuters.
« SIFT Method Resources. (n.d.). Stop, investigate, find, trace (SIFT) — University library information literacy guides. University Library.
« University Library Guides. (n.d.). SIFT method introductory and practical guides. University Library.
« World Health Organization (WHO). (n.d.). Infodemic management: Let’s flatten the infodemic curve. World Health Organization.
« World Health Organization (WHO). (2025). Pharmacovigilance in Africa: Guidelines for safe drug use. World Health Organization.
« WHO Africa. (2025). Medication safety and public awareness initiatives. World Health Organization Africa Regional Office.
« World Health Organization (WHO). (2025). Pharmacovigilance in Africa: Regional edition. World Health Organization.
« Ethiopian Food and Drug Authority (EFDA). (2023–2024). Misinformation alerts on anti-HIV drugs and medicine safety list. Ethiopian Food and Drug Authority.
« Reuters Fact Check. (2025). Africa fact-check network report. Reuters.
« CARD Ethiopia. (2024). Misinformation monitoring bulletin. CARD Ethiopia.
« AFP Fact Check. (2025, October 3). Post falsely claims Israeli PM “beaten by crowds”. Agence France-Presse.
« https://www.reuters.com/fact-check
ፀሃፊ፡ ትምህርት ሽብሩ
[4] International Business Times. (2021). Ethiopia’s warring sides locked in disinformation battle. PesaCheck. (2025, Sept.). Fact-check on false Egypt missile claim circulating in Ethiopia.
[8] Ethiopian Food and Drug Authority (EFDA). (2024). List of Medicine Safety Alerts 2024.